چرا کودکان زیر 2 سال نباید تلویزیون ببینند؟
1405/07/08
9 دقیقه
۶ علامت خطرناک بعد از زایمان که نباید به حساب دوران نقاهت گذاشت
هفته‌های اول بعد از زایمان، همچنان بدن‌تان با خستگی و درد درگیر است و نمی‌دانید کدام‌شان طبیعی
بیشتر والدین برای اینکه کودک راحت‌تر غذا بخورد، تلویزیون را روشن می‌کنند و کارتون می‌گذارند. والدین هم آرام بودن بچه را دلیلی بر بی‌ضرر بودن تلویزیون می‌دانند؛ درحالی‌که مغز کودک زیر 2 سال هنوز آماده پردازش این تصاویر نیست و همین موضوع می‌تواند روی رشدش اثر بگذارد، آن‌هم درست در دوره‌ای که مغزش با سریع‌ترین سرعت ممکن در حال شکل‌گیری است.
چرا مغز نوزاد آماده تماشای تلویزیون نیست؟
وقتی نوزاد به تلویزیون خیره می‌شود، فقط رنگ‌های روشن و حرکت‌ها را می‌بیند و همین برایش جذاب است؛ ولی مغزش هنوز معنای این تصاویر را نمی‌فهمد. تا حدود 18 ماهگی طول می‌کشد تا مغز کودک به مرحله‌ای برسد که بتواند نمادهای روی صفحه را با معادل واقعی‌شان در دنیا ربط بدهد؛ یعنی تا آن سن، وقتی گاوی را در تلویزیون می‌بیند، اصلا نمی‌تواند آن را با یک گاو واقعی در دنیای بیرون یکی بداند.
نکته‌ای که کمتر کسی می‌داند این است که حتی برنامه‌های به‌اصطلاح «آموزشی» مخصوص نوزادان هم از این قاعده مستثنا نیستند؛ چون اصلا مشکل اصلی محتوا نیست، عدم بلوغ مغز کودک برای درک هر نوع تصویر روی صفحه است.
اگر می‌خواهید بدانید در هر سنی، تماشای چه نوع محتوای تلویزیونی توصیه می‌شود، جدول زیر را ببینید:
مهم‌ترین اثرات منفی تلویزیون روی کودک زیر دو سال
تاخیر در یادگیری زبان
هر ساعت تماشای تلویزیون بین ۶ تا ۱۸ ماهگی با کاهش یادگیری ۶ تا ۸ کلمه جدید همراه است. نکته جالب اینجاست که این افت حتی وقتی محتوا «آموزشی» و مخصوص کودک باشد هم دیده می‌شود؛ چون یادگیری زبان با گفت‌وگوی دوطرفه و واکنش گرفتن از یک انسان واقعی اتفاق می‌افتد، نه فقط شنیدن کلمات. برای یادگیری صحبت‌کردن، کودک باید از خود صدایی دربیاورد، واکنش شما را ببیند و دوباره تلاش کند؛ چیزی که هیچ برنامه تلویزیونی نمی‌تواند به او بدهد.
کاهش تعامل چهره‌به‌چهره
احتمالا نمی‌دانستید ولی حتی اگر تلویزیون فقط در پس‌زمینه روشن باشد و کسی مستقیم نبیند هم باز اثر منفی دارد. به‌طور معمول والدین در حضور کودک حدود ۹۴۰ کلمه در ساعت صحبت می‌کنند. ولی وقتی تلویزیون روشن است، این عدد به کمتر از ۲۰۰ کلمه می‌رسد. یعنی صرفا روشن بودن تلویزیون، بدون اینکه کسی ببیند به‌تنهایی کافی است تا فضای خانه ساکت‌تر شود و کودک فرصت شنیدن تعاملات واقعی را از دست بدهد.
مشکلات بینایی
تمرکز طولانی‌مدت چشم روی یک صفحه نزدیک، فرصت کافی برای تمرین دیدن در فاصله‌های مختلف را از چشم کودک می‌گیرد؛ در حالی‌که این تمرین، بخش مهمی از رشد طبیعی بینایی در سال‌های اول زندگی است. نور و درخشندگی صفحه همچنین می‌تواند باعث خستگی و خشکی چشم شود و آسیب‌های جدی بینایی به همراه داشته باشد، مخصوصا وقتی مدت تماشا طولانی باشد.
افزایش خطر اضافه‌وزن
زمانی که کودک صرف تماشای تلویزیون می‌کند، یک جا نشسته و هیچ حرکت فیزیکی ندارد. تماشای تلویزیون همچنین با عادت‌های تغذیه‌ای نامناسب هم همراه است؛ چون توجه کودک پرت شده و راحت‌تر می‌شود غذای بیشتری به او داد. کنار هم قرار گرفتن این دو موضوع، ریسک اضافه‌وزن در سال‌های بعد را به‌طرز چشمگیری افزایش می‌دهد.
افت تمرکز در سال‌های بعد
کودکانی که در سنین پایین، بیشتر تلویزیون ببینند، بیشتر در معرض عدم تمرکز خواهند بود. دلیل آن هم به ریتم برنامه‌های تلویزیونی برمی‌گردد: هر چند ثانیه یکبار صحنه‌ها عوض می‌شوند و صدا و رنگ دائم در حال تغییرند. مغز کودک به این سطح از تحریک مداوم عادت می‌کند، صبور نخواهد بود و بعدها نمی‌تواند فعالیت‌های آرام‌تر مثل نشستن سر یک بازی فکری یا گوش دادن به یک داستان را تحمل کند.
اختلال خواب
نور آبی صفحه تلویزیون یا موبایل، ترشح هورمون آماده‌سازی برای خواب به‌نام ملاتونین را مختل می‌کند و این موضوع باعث دیرتر خوابیدن، افت کیفیت خواب و بیدار شدن‌های مکرر شبانه می‌شود. نکته‌ای که والدین معمولا نمی‌دانند این است که این اثر فقط به تماشای مستقیم قبل از خواب محدود نمی‌شود؛ حتی تماشای تلویزیون چند ساعت زودتر در روز هم می‌تواند ریتم شبانه‌روزی کودک را به‌هم بریزد، چون بعد از تماشا مغز هنوز مشغول پردازش محرک‌های بصری است.
وابستگی به محرک‌های بیرونی
تقریبا می‌توان گفت نمی‌توانیم کودکی را پیدا کنیم که از سر رفتن حوصله خود رنج نبرد… ولی بی‌حوصلگی، بخشی طبیعی و حتی لازم برای رشد کودک است؛ همین حس به آن‌ها یاد می‌دهد چطور خودشان به‌تنهایی با ناامیدی کنار بیایند و راهی برای سرگرم کردن خودشان پیدا کنند. وقتی به هر بار بی‌حوصلگی کودک با روشن کردن تلویزیون و کارتون جدید پاسخ بدهید، کودک این فرصت یادگیری را از دست می‌دهد و یاد می‌گیرد که برای آرام شدن، به یک محرک بیرونی نیاز دارد.
بعد از دو سالگی چه چیزی فرق می‌کند؟
برنامه‌های آموزشی و تعاملی، مثل آن‌هایی که از کودک سوال می‌پرسند و منتظر پاسخ می‌مانند، می‌توانند مهارت‌های زبانی، حل مسئله و رفتار اجتماعی او را تقویت کنند. برنامه‌ای که کودک را وادار به فکر کردن یا جواب دادن می‌کند، تاثیر کاملا متفاوتی از برنامه‌ای دارد که فقط او را ساکت نگه می‌دارد. با این‌حال هنوز هم محدودیت زمانی (حداکثر یک ساعت در روز) باید رعایت شود و بهترین حالت این است که شما هم کنارش بنشینید و درباره آن‌چه می‌بیند با او حرف بزنید.
به‌جای تلویزیون، این راهکارها را امتحان کنید
- بازی با اشیای واقعی را جایگزین کنید: حتی بازی با قابلمه و قاشق حین آشپزی، برای مغز کودک ارزش یادگیری بیشتری از تماشای تلویزیون دارد؛ چون هم حس لامسه و هم صدا و واکنش شما و کودک را درگیر می‌کند.
- حین کارهای روزمره با او حرف بزنید: توصیف کنید چه کاری انجام می‌دهید «الان داریم سیب‌زمینی را می‌شوریم» همین توصیف‌های ساده است که روی یادگیری صحبت‌کردن کودک تاثیر می‌گذارد.
- کتاب تصویری برای کودک بخوانید: ورق زدن کتاب همراه با اشاره به تصاویر و نام بردن آن‌ها، تاثیر خیلی بیشتری نسبت به تلویزیون روی یادگیری زبان کودک دارد.
- اگر تلویزیون روشن است و نمی‌بینید هم خاموش کنید: صدای تلویزیون در پس‌زمینه، حتی بدون تماشای مستقیم، مانع گفت‌وگوی شما و کودک می‌شود.
- برای گوشی و تبلت هم همان قانون تلویزیون را داشته باشید: برای مغز کودک، تفاوتی بین صفحه موبایل، تبلت و تلویزیون نیست؛ محدودیت‌هایی که برای تماشای تلویزیون هستند را باید برای همه صفحه‌نمایش‌ها رعایت کنید.
- به‌جای قوانین ناگهانی سخت، از همان ابتدا عادت بسازید: گذاشتن محدودیت از روز اول، خیلی ساده‌تر از ترک‌کردن یک عادت است؛ اگر کودک هنوز به تلویزیون عادت نکرده، همین حالا این محدودیت را شروع کنید.
- رفتار خود را بازبینی کنید: کودک زیر دو سال بیشتر از هر برنامه و کارتونی، از دیدن رفتار شما یاد می‌گیرد. اگر شما هم مدام مشغول گوشی باشید، نمی‌توانید انتظار زیادی از کودک داشته باشید.
کلام آخر
تلویزیون برای کودک زیر دو سال چیزی بیشتر از تصاویر رنگی و بی‌معنا نیست؛ ولی همین ساعت‌هایی که صرف تماشای آن می‌شود، فرصت‌های واقعی یادگیری زبان، تعامل و تمرکز را از او می‌گیرد. با چند تغییر ساده در روتین روزانه که در این مقاله گفتیم، می‌توانید این فرصت‌ها را به کودک برگردانید.
دیدگاه‌های شما
(0)