ویتامین A در بارداری؛ آیا زنان باردار به ویتامین A نیاز دارند؟

همان‌طور که می‌دانید داشتن رژیم غذایی مغذی و متنوع در دوران بارداری مهم و ضروری است و بهتر است ویتامین‌های موردنیاز مادر باردار بیشتر از راه تغذیه تامین شود؛ ولی به‌دلیل حساسیت زیاد دوره بارداری، برای این‌که پزشک مطمئن شود مادر تمام ویتامین‌های مورد نیازش را دریافت می‌کند، مکمل‌های ویتامینی تجویز می‌کند. احتمالا می‌دانید مصرف بعضی از غذاها مثل ماهی‌های با جیوه بالا یا تخم‌مرغ عسلی در بارداری توصیه نمی‌شود؛ اما شاید شگفت‌زده شوید وقتی بدانید لازم است در مصرف بعضی از ویتامین‌ها هم احتیاط کنید.

در این مطلب قرار است درباره ویتامین A صحبت کنیم؛ یکی از ویتامین‌های ضروری دوره بارداری اما به‌شرط رعایت دوز مجاز مصرف.

انواع ویتامین A؛ آشنایی با یکی از ریزمغذی‌های بارداری

ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی است که به‌طور طبیعی در بیشتر غذاها وجود دارد. ویتامین‌های محلول در چربی، همراه چربی‌ها جذب و در بافت چربی بدن و کبد ذخیره می‌شوند. دو نوع ویتامین A وجود دارد:

• ویتامین A پیش ساخته یا رتینول: این نوع ویتامین، به ‌طور مستقیم جذب بدن می‌شود و در محصولات حیوانی مانند تخم مرغ، شیر و جگر وجود دارد.
• کاروتنوئیدهای پیش‌ساز ویتامین A (پروویتامین A): این نوع ویتامین نیز در میوه‌ها و سبزیجات وجود دارد و لازم است بدن شما  اول آن را به رتینول تبدیل و بعد جذب کند.

نقش ویتامین A در بارداری؛ درباره ویتامین A در بارداری چه می‌دانید؟

دریافت مواد مغذی موردنیاز بدن در هر مرحله از زندگی مهم است؛ به‌ویژه در دوران بارداری. چون علاوه ‌بر شما، جنین هم برای رشد نیاز به مواد مغذی دارد.

در دوران بارداری، نیاز بدن به درشت‌مغذی‌ها (کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها) و ریزمغذی‌ها (ویتامین‌ها و مواد معدنی) به‌طور قابل‌توجهی زیاد می‌شود.

ویتامین A به دفاع طبیعی بدن در برابر بیماری‌ها و عفونت‌ها کمک می‌کند. حفظ سلامت پوست و کمک به بینایی در نور کم نیز از تاثیرات دیگر این ویتامین در بدن است.

در بارداری ویتامین A برای رشد قلب، ریه‌ها، کلیه‌ها، چشم‎ها و استخوان‌های جنین لازم است. هم‌چنین باعث تکامل سیستم‌های گردش خون، تنفس و عصبی می‌شود.

ویتامین A به‌ویژه برای زنانی که در نزدیکی زایمان‌اند، ضروری است. چون به ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده بعد از زایمان کمک می‌کند.

مقدار توصیه شده ویتامین A در بارداری

زنان باردار چه مقدار ویتامین A نیاز دارند؟

• زنان باردار ۱۸ساله و کمتر: ۷۵۰ میکروگرم در روز
• زنان باردار ۱۹ ساله و بالاتر: ۷۷۰ میکروگرم در روز

البته لازم نیست هر روز دقیقاً مقدار توصیه‌شده ویتامین A را مصرف کنید. اگر میانگین دریافت ویتامین A در طول چند روز یا یک هفته، به مقدار توصیه شده باشد، کافی است.

آیا در دوران بارداری به مکمل ویتامین A نیاز دارید؟

احتمالا نه. معمولا مصرف ویتامین A اضافی در دوران بارداری توصیه نمی‌شود. چون در بارداری مقدار کافی ویتامین A را می‌توانید از رژیم غذایی‌تان دریافت ‌کنید.

حتی ممکن است مولتی‌‌ویتامین‌های دوران بارداری نیز دارای ویتامین A باشند. بنابراین در بیشتر موارد مصرف مکمل ویتامینA به ‌صورت جداگانه نیاز نیست.

اگر فکر می‌کنید به مکمل ویتامین A نیاز دارید یا اگر در مورد ویتامین A سوالی دارید، می‌توانید با پزشک خود مشورت کنید.

در مناطقی که کمبود ویتامین A بومی است، دیده شده که مصرف روزانه مکمل حاوی کمتر از ۳۰۰۰ یا هفتگی کمتر از ۸۵۰۰ میکروگرم ویتامین A فواید زیادی برای مادر و جنین دارد. البته در نظر داشته باشید که مصرف مکمل‌های ویتامین A با دوز بالا باعث نقص مادرزادی یا ایجاد اختلال در رشد و تکامل جنین می‌شود.

منابع غذایی ویتامین A

منابع ویتامین A بسته به نوع آن می‌تواند متفاوت باشد که به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

بهترین منابع پرو ویتامین A یا بتاکاروتن

• سبزیجات زرد، قرمز و سبز (برگی): مانند اسفناج، بروکلی، هویج، سیب زمینی شیرین و فلفل قرمز
• میوه‌های زرد و نارنجی رنگ: مانند انبه، پاپایا و زردآلو
• بهترین منابع ویتامین A پیش ساخته یا رتینول
• پنیر
• تخم‌مرغ
• ماهی روغنی مثل سالمون
• شیر و ماست
• جگر

در میان منابع رتینول، جگر (گاو، گوسفند و مرغ) بالاترین مقدار ویتامین A پیش ساخته را دارد و در واقع یک منبع بسیار غنی از ویتامین A است. بنابراین لازم است در حالت عادی، بیشتر از یک بار در هفته آن را مصرف نکنید.

در دوران بارداری نیز بهتر است جگر نخورید یا خیلی محدود مصرف کنید. خوردن یک وعده جگر (حدود 85 گرم) می‌تواند بیشتر از 8 برابر مقدار توصیه شده روزانه در دوران بارداری، ویتامین A داشته باشد.

خوب است بدانید خرد کردن، رنده کردن، آبمیوه‌گیری و پختن میوه‌‌ها و سبزیجات داری ویتامین‌ A ممکن است، جذب کاروتنوئیدهای پرو ویتامین A را برای بدن راحت‌تر کند.

هم‌چنین، اگر هم‌زمان مقدار کمی روغن (حدود یک قاشق چای‌خوری روغن زیتون) بخورید یا در سالاد میوه‌‌تان روغن بریزید، ویتامین ‌A بیشتری را جذب می‌کنید.

عوارض مصرف زیاد ویتامین A در بارداری

اگرچه مصرف این ویتامین برای رشد بینایی جنین و عملکرد سیستم ایمنی بدن اهمیت دارد؛ اما مصرف بیش از حد ویتامین A می‌تواند مضر باشد.

با توجه به اینکه ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی است، بدن شما مقادیر اضافی آن را در کبد ذخیره می‌کند. این تجمع می‌تواند اثرات سمی روی بدن شما داشته باشد و باعث آسیب کبدی شود.

در دوران بارداری، مهم است که ویتامین A  از نوع رتینول را بیش از حد مصرف نکنید. چون می‌تواند باعث نقص مادرزادی و سمیت کبدی در دوزهای بالا شود.

اما خوردن مقدار زیادی میوه و سبزیجات سرشار از کاروتنوئید بی‌خطر و مفید است. در واقع، حداکثر دوز روزانه فقط مربوط به ویتامین A  پیش ساخته است.

برای زنان ۱۹ ساله و بالاتر در دوران بارداری و شیردهی، مصرف بیشتر از ۳۰۰۰ میکروگرم ویتامین A از مکمل‌ها و منابع حیوانی در روز ممکن است خطرناک باشد.

علائم کمبود ویتامین A در بارداری

از آنجایی که دریافت ویتامین A کافی از رژیم غذایی آسان است، کمبود ویتامین A در بارداری شایع نیست. علائم کمبود این ویتامین شامل ضعف سیستم ایمنی و اختلال دید در شب و نور کم است که می‌تواند در بارداری اتفاق بیفتد؛ اما خیلی نادر است.

کلام آخر

بارداری زمان رشد و تکامل جنین است و کیفیت رژیم غذایی شما بیش از پیش در اولویت قرار می‌گیرد تا بهترین مراقبت را از جنین‌تان داشته باشید. شما با رعایت اصول مصرف ویتامین‌های غذایی و مکمل‌ها، می‌توانید بارداری سالمی را تجربه کنید.