گرمازدگی کودکان در تابستان | راهکارهای درمان و پیشگیری

تابستان با تمام زیبایی‌هایش، گاهی می‌تواند برای نوزادان و کودکان خطرآفرین باشد. یکی از مهم‌ترین این خطرات، گرمازدگی است؛ از آنجایی که بدن کودکان نسبت به بزرگسالان حساس‌تر است و قدرت تنظیم دمای کمتری دارد، گرمازدگی در آن‌ها ممکن است به عوارضی مانند بی‌حالی شدید، بی‌هوشی یا حتی آسیب به اندام‌های حیاتی منجر شود.

بنابراین شناخت نشانه‌ها، روش‌های پیشگیری و درمان گرمازدگی اهمیت بسیاری دارد. در این مقاله، همه نکاتی را که باید درباره گرمازدگی کودک در تابستان بدانید، به‌طور کامل بررسی کرده‌ایم.

گرمازدگی چیست؟

گرمازدگی یک اختلال حاد در تنظیم حرارت بدن است که در اثر قرار گرفتن طولانی‌مدت در دمای بالا یا ترکیب گرما و رطوبت زیاد ایجاد می‌شود. در این شرایط، دمای مرکزی بدن به حدود ۴۰ درجه سانتی‌گراد برسد و فرآیندهای حیاتی مانند گردش خون، فعالیت آنزیم‌ها و عملکرد اندام‌ها دچار اختلال شوند. در کودکان، به دلیل نسبت بیشتر سطح بدن به وزن و متابولیسم بالاتر، این وضعیت سریع‌تر رخ داده و شدت بیشتری پیدا می‌کند.

علائم گرمازدگی در کودکان

سردرد، تهوع، سرگیجه، ضعف، بی‌حالی و حتی تب بالا از نشانه‌های شایع در کودکان بالای یک سال هستند. در برخی موارد دیگر نیز از دست دادن هوشیاری، تنفس سریع، پوست کبود یا بسیار قرمز و عدم تعریق از نشانه‌های اورژانسی گرمازدگی در کودک هستند که نیاز فوری به مراجعه پزشک دارند.

علائم گرمازدگی در نوزادان نیز شامل بی‌قراری، گریه مداوم، پوست داغ و خشک، کاهش اشتها و خواب‌آلودگی بیش از حد است.

روش‌های درمان خانگی گرمازدگی کودکان و نوزادان

غذا و نوشیدنی‌های مفید

آب، شیر مادر، نوشیدنی‌هایی مثل شربت موهیتو، دوغ رقیق و میوه‌های آب‌دار مثل هندوانه یا خربزه گزینه‌های مناسبی هستند و به هیدراته بودن بدن کودک در تابستان کمک می‌کنند. همچنین خیار، گوجه فرنگی، عرق شاتره و کاسنی و نیز شربت خاکشیر نیز در از بین بردن گرمازدگی و کمک به تعدیل دمای بدن کودک بسیار موثرند.

پاشویه با آب ولرم

پاشویه با آب ولرم ( نه سرد) و با دمای معتدل، بدن را آرام کرده و به کاهش دمای داخلی بدن کودک کمک می‌کند.

استفاده از کمپرس سرد

استفاده از کمپرس سرد یکی از روش‌های موثر برای کاهش سریع دمای بدن کودک در مواقع گرمازدگی است. بهتر است کمپرس را با آب سرد (نه یخ مستقیم) پر کنید و آن را روی نقاطی مثل پیشانی، گردن، زیر بغل یا کشاله ران قرار دهید، چون این نواحی محل عبور رگ‌های خونی بزرگ بوده و کمک می‌کند خنک‌سازی بدن سریع‌تر انجام شود.
از گذاشتن یخ یا کمپرس خیلی سرد مستقیم روی پوست کودک خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث آسیب به پوست یا انقباض رگ‌ها شود که روند خنک شدن بدن را مختل می‌کند. همچنین، کمپرس را بیش از ۱۰ دقیقه در یک نقطه نگه ندارید و در صورت نیاز، بعد از چند دقیقه استراحت دادن، مجددا از آن استفاده کنید.

حمام رفتن

حمام رفتن با آب ولرم یکی از ساده‌ترین و موثرترین روش‌های کاهش سریع دمای بدن کودک در مواقع گرمازدگی است. این کار باعث انتقال گرما از پوست به آب شده و به تدریج دمای بدن کودک را پایین می‌آورد. استفاده از آب خیلی سرد توصیه نمی‌شود، چون ممکن است رگ‌های خونی را منقبض کند و جریان خون سطحی را کاهش دهد که در نهایت روند خنک شدن را کند می‌کند.

حمام ولرم به کودک آرامش می‌دهد و از افزایش استرس ناشی از گرما جلوگیری می‌کند. البته مدت زمان حمام باید کوتاه باشد تا کودک دچار سرماخوردگی نشود.

اگر علائم شدید باشند یا با اقدامات خانگی بهبود نیابند، یا اگر کودک بی‌حال و بی‌هوش شود، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. باید بدانید که در اکثر موارد انجام موارد بالا به بهبود حال کودک کمک می‌کند. اما در غیر این‌صورت به هیچ عنوان بدون تجویز پزشک به کودک خود دارو ندهید.

راه‌های پیشگیری از گرمازدگی کودک در تابستان

دمای مناسب اتاق کودک و نوزاد

دمای مطلوب اتاق نوزاد و کودک در تابستان بین ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد است.

استفاده از تهویه مطبوع با دمای مناسب (نه خیلی سرد)، گردش هوا با پنکه و جلوگیری از تماس مستقیم باد با نوزادان، در کاهش خطر گرمازدگی آن‌ها در تابستان بسیار مؤثر است.

جلوگیری از عرق‌سوز شدن و حساسیت پوستی کودک در تابستان

جوش گرمی یا همان عرق‌سوز در نوزادان و کودکان زمانی رخ می‌دهد که غدد عرق کودک به دلیل گرمای شدید و تعریق زیاد بسته می‌شوند و عرق نمی‌تواند به‌درستی از پوست خارج شود. نتیجه‌ی آن، بروز دانه‌های قرمز و خارش‌دار یا حتی تاول‌های ریز در نواحی حساس بدن مثل گردن، کشاله ران، زیر بغل یا پشت زانوهاست. این مشکل در نوزادان و کودکان به‌ویژه در فصل تابستان بسیار شایع است که برای پیشگیری از آن، راه‌های زیر را پیشنهاد می‌کنیم:

• استفاده از لباس‌های نخی، نازک و گشاد برای تنفس پوست
• شستن پوست بدن کودک، به‌خصوص نواحی چین‌دار (مثل گردن و ران)، با آب ولرم یا خنک و خشک کردن آن
• استفاده از کرم‌های بدون عطر یا پودرهای مخصوص ضد عرق‌سوز کودک
• بالا بردن دفعات تعویض پوشک کودک (اجازه دهید پوست مدتی بدون پوشک باشد تا هوا بخورد.)
  این مراقبت‌ها نه‌تنها باعث آرامش کودک می‌شوند، بلکه از بیشتر شدن جوش‌های پوستی و نیز تحریک بیشتر جلوگیری می‌کنند.

لباس مناسب

پوشاندن لباس‌های ضخیم یا لباس‌هایی از جنس الیاف مصنوعی (مثل پلی‌استر) که تنفس‌پذیر نیستند، می‌تواند باعث افزایش دمای بدن کودک و تشدید گرمازدگی شود. پس برای پیشگیری از گرمازدگی کودکان، لباس‌های نخی، سبک، روشن و آزاد بهترین گزینه هستند.

خوردن میوه‌های تابستانی

میوه‌های تابستانی مثل هندوانه، طالبی، خربزه و هلو سرشار از آب هستند و می‌توانند بخش قابل‌توجهی از مایعات مورد نیاز بدن کودک را تأمین کنند. مصرف این میوه‌ها در روزهای گرم، علاوه بر تأمین آب، باعث جبران املاح از دست رفته و کاهش خطر گرمازدگی می‌شود.

کلام آخر

گرمازدگی در کودکان مسئله‌ای جدی است اما با آگاهی، پیشگیری به‌موقع و رسیدگی درست، می‌توان آن را به‌راحتی کنترل کرد. کافی است به علائم کودک دقت کنید، محیط زندگی‌اش را مناسب نگه دارید و نکات تغذیه‌ای و بهداشتی را در روزهای گرم تابستان رعایت کنید. تابستان می‌تواند برای کودک شما بسیار دلپذیر باشد؛ اگر بدانید چطور از او مراقبت کنید.

سوالات متداول گرمازدگی کودکان

۱- گرمازدگی در کودکان چند روز طول می‌کشد؟

در موارد خفیف، علائم معمولا طی یک تا دو روز با مراقبت خانگی برطرف می‌شود. اما اگر کودک دچار علائم شدیدتر مثل تب بالا، بی‌حالی یا بی‌اشتهایی باشد، ممکن است چند روز بیشتر طول بکشد و نیاز به مراجعه به پزشک داشته باشد.

۲- آیا گرمازدگی کودکان با اسهال و استفراغ همراه است؟

در برخی موارد بله. گرمازدگی شدید می‌تواند باعث تهوع، استفراغ یا حتی اسهال شود، به‌خصوص اگر همراه با کم‌آبی بدن باشد. در صورت مشاهده این علائم همراه با تب و بی‌حالی، لازم است کودک سریع‌تر تحت نظر پزشک قرار بگیرد.

۳- درمان فوری گرمازدگی نوزاد چیست؟

درمان فوری شامل بردن نوزاد به محیط خنک و تهویه‌دار، درآوردن لباس‌های اضافی، دادن مایعات (در صورت امکان) و پاشویه با آب ولرم است. هرگز از آب یخ یا کمپرس یخی استفاده نکنید. اگر علائم بهبود پیدا نکرد یا نوزاد خیلی بی‌حال بود، فورا باید به پزشک مراجعه شود.