چطور اضطراب جدایی در کودکان را برطرف کنیم؟

کودک را به مهد کودک یا مدرسه می‌رسانید و می‌خواهید خداحافظی کنید که همان لحظه گریه‌اش شروع می‌شود، خودش را در آغوش شما می‌اندازد و نمی‌گذارد بروید. این تصویر، به‌خصوص حالا که به روزهای اول مهر نزدیک می‌شویم، برای خیلی از والدین آشناست. این واکنش در بیشتر موارد بخشی طبیعی از رشد کودک است ولی گاهی هم مشکلاتی به همراه داشته باشد. در این مقاله می‌بینیم اضطراب جدایی در کودکان چیست، از چه زمانی نگران‌کننده می‌شود و چطور باید با آن روبرو شویم؟!

اضطراب جدایی در کودکان چیست؟

اضطراب جدایی به واکنش‌هایی مانند نگرانی، بی‌قراری و حتی گریه و چسبیدن به والدین گفته می‌شود که کودک هنگام دورشدن از والدین تجربه می‌کند. البته گاهی هم این نگرانی خودش را در قالب علائم جسمی مثل دل‌درد نشان می‌دهد.

در نظر داشته باشید که تجربه میزان کمی از اضطراب جدایی برای کودکان کاملا طبیعی و حتی نشانه دلبستگی سالم کودک به والدین است؛ ولی زمانی نگران‌کننده می‌شود که واکنش‌ها خیلی شدیدتر شوند و مدتی طولانی هم طول بکشد.

اضطراب اجتماعی تا چه سنی طبیعی است؟

 

 

اضطراب جدایی معمولا از حدود شش ماهگی شروع می‌شود، در حدود دو سالگی به اوج خودش می‌رسد و بعد کم‌کم کمرنگ می‌شود. در این سنین، کودک هنوز مفهوم زمان را نمی‌فهمد و نمی‌داند که وقتی والدینش می‌روند، به‌زودی برمی‌گردند، به‌همین دلیل هم هر جدایی کوتاه هم برایش استرس‌زاست.

ولی وقتی همین حالت در سن‌های بالاتر مثلا سال‌های مدرسه هم ادامه پیدا کند یا شدتش طوری باشد که زندگی روزمره کودک را مختل کند، دیگر از حالت طبیعی خارج شده و به چیزی می‌رسیم که به آن اختلال اضطراب جدایی می‌گویند.

اضطراب جدایی در کودکان تا 6 سال

در این سن، اضطراب جدایی تقریبا برای همه بچه‌ها طبیعی است و ربطی به رفتار والدین ندارد. کودک فقط هنوز این موضوع برایش تعریف نشده که ندیدن شما به‌معنای نبودن همیشگی شما نیست. با تکرار این رفتن‌ها و برگشتن‌های کوتاه، کم‌کم این مفهوم را یاد می‌گیرد و دیگر دچار اضطراب نمی‌شود.

اضطراب جدایی در سن مدرسه

در سنین بالاتر، اضطراب جدایی بیشتر خودش را در قالب تلاش برای مدرسه نرفتن، تماس‌های مکرر با والدین در طول روز یا نگرانی از اتفاق بد برای خانواده نشان می‌دهد. با شروع مدرسه، محیط و روتین زندگی بچه‌ها تغییر می‌کند و این موضوع شدت این نوع اضطراب را در بعضی از بچه‌ها بیشتر می‌کند؛ ولی در اکثر موارد بعد از چند هفته، فرزندتان با آن کنار می‌آید و جای نگرانی نیست.

علائم اضطراب جدایی در کودکان چیست؟

 

 

علائم اضطراب جدایی کودک می‌تواند رفتاری یا جسمی باشد.

 

علائم رفتاری

• گریه یا بی‌قراری شدید هنگام جدا شدن از والدین
• امتناع از رفتن به مهدکودک، مدرسه یا حتی بازی در اتاق دیگر
• چسبیدن مداوم به والدین حتی در خانه
• نگرانی مداوم از این‌که اتفاق بدی برای والدین بیفتد
• چالش در تنهایی خوابیدن یا کابوس‌های تکراری درباره جدایی

 

علائم جسمی

• دل‌درد یا حالت تهوع، معمولا درست قبل از لحظه جدایی
• سردرد بدون دلیل پزشکی مشخص
• بی‌اشتهایی یا بی‌قراری در زمان غذا خوردن، مخصوصا قبل از رفتن به مدرسه

 

چرا اضطراب جدایی اتفاق می‌افتد؟

دلایل اضطراب جدایی معمولا ترکیبی از چند عامل فردی و محیطی است.

 

عوامل مرتبط با خود کودک
بعضی بچه‌ها ذاتا خلق‌وخوی حساس‌تر و محتاط‌تری دارند و همین ویژگی باعث می‌شود در برابر تغییر یا جدایی، واکنش شدیدتری از خود نشان دهند. البته این حساسیت گاهی هم ریشه ژنتیکی دارد و از والدین به کودک منتقل می‌شود.

 

عوامل محیطی
تغییرات بزرگ در زندگی کودک، مثل اسباب‌کشی، تولد خواهر یا برادر جدید یا شروع یک دوره جدید مثل مدرسه می‌تواند اضطراب جدایی او را تشدید کند. البته نباید اضطراب خود والدین را هم نادیده بگیریم؛ حتی اگر کودک بروز ندهد هم به‌شدت به احساسات والدین حساس است و اگر شما هم نگران جدایی باشید، این حس به‌راحتی به او منتقل می‌شود.

بهترین راهکارها برای اضطراب جدایی در کودکان

در بیشتر موارد با چند تغییر ساده در رفتار می‌شود این اضطراب را تا حد زیادی کنترل کرد. ما این راهکارها را به سه بخش قبل، حین و بعد از جدایی تقسیم می‌کنیم.

 

قبل از جدایی

• کم‌کم جدایی را تمرین کنید: از جدایی‌های کوتاه شروع کنید و کم‌کم زمانش را زیاد کنید؛ همین روزهای نزدیک به بازگشایی مدرسه، فرصت خوبی برای این تمرین است.
• یک روتین ثابت داشته باشید: خواب، غذا و بازی با یک الگوی قابل‌پیش‌بینی و منظم، حس امنیت کودک را بالا می‌برد و همین موضوع از اضطراب جدایی کودک جلوگیری می‌کند.

 

حین جدایی

• کوتاه و مطمئن خداحافظی کنید: کاملا درک می‌کنیم که دلتان نمی‌آید کودک را در حال گریه رها کنید ولی طولانی کردن لحظه خداحافظی یا برگشتن چندباره، اضطراب کودک و حس
• ناامنی او را بیشتر می‌کند.
• قول‌هایی بدهید که مطمئنید عملی می‌شود: گفتن «زود برمی‌گردم» وقتی معلوم نیست دقیقا کی برمی‌گردید، اعتماد کودک را کم و اضطراب او را بیشتر می‌کند.
• آرامش خودتان را حفظ کنید: کودک واکنش شما را متوجه می‌شود؛ اگر شما آرام خداحافظی کنید و به او اطمینان دهید که برمی‌گردید، او هم سریع‌تر آرام می‌شود.

 

بعد از جدایی

• بازگشت‌تان را پیش‌بینی کنید. اگر گفتید بعد از مهدکودک می‌آیید دنبالش، دقیقا همان زمان آنجا باشید و حتی اگر دیر شد هم حتما به‌نحوی به او خبر دهید.
• از او بخواهید درباره روزش به شما بگوید: به‌جای سال کلی «روزت چطور بود»، از جزئیات ساده بپرسید مثل «امروز با کی بازی کردی؟» این کار هم ارتباط را باز نگه می‌دارد و هم بدون
• بزرگ کردن نگرانی‌اش، خیال‌تان از اینکه حالش چطور است، راحت می‌شود.

 

 

• با آغوش باز به سراغش بروید: یک بغل کوتاه یا چند دقیقه توجه کامل بدون گوشی و حواس‌پرتی، به او نشان می‌دهد که جدایی همیشه به یک پایان خوش ختم می‌شود.
•  از مقایسه کودک با بچه‌های دیگر خودداری کنید: جمله‌هایی مثل «فلانی که گریه نمی‌کند» باعث خجالت می‌شود هیچ کمکی به کاهش اضطراب نمی‌کند و فقط شرایط بدتر می‌شود؛ درعوض پیشرفت خودش را نسبت به دیروز یا هفته قبل به او یادآوری کنید.

در اضطراب جدایی کودکان چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

اگر با گذشت چند هفته وضعیت بهتر نمی‌شود، کودک همچنان از رفتن به مدرسه یا فعالیت‌های روزمره‌اش سر باز می‌زند یا نشانه‌هایی به‌شدت حملات پانیک از خودش نشان می‌دهد، زمان آن رسیده که به یک روان‌شناس کودک مراجعه کنید. این را هم بدانید که هرچقدر زودتر به پزشک اقدام کنید، مسیر بهبود هم کوتاه‌تر و آسان‌تر پیش می‌رود.

 

کلام آخر

هر بازگشت بعد از جدایی، به کودک یاد می‌دهد که دنیا امن است و شما همیشه برمی‌گردید.  گرچه این یادگیری زمان می‌برد ولی تقریبا همیشه جواب می‌دهد. کافی‌ست همین چند قدم ساده که در این مقاله گفتیم را امتحان کنید و اگر لازم شد از متخصص کمک بگیرید.